زخم بستر

زخم بستر، که به نام زخم فشاری نیز شناخته می‌شود که فشار مداوم بر روی نواحی خاص بدن باعث کاهش جریان خون در آن ناحیه می‌شود که این کاهش خون‌رسانی ( اکسیژن وموادر مغذی در خون ) منجر به آسیب و مرگ سلول‌های تحت فشار و شکل‌گیری زخم بستر می‌شود. زخم بستر در افرادی که برای مدت طولانی در یک وضعیت ثابت قرار دارند، مانند بیمارانی که در بستر به مدت طولانی خوابیده‌اند یا سالمندانی که به دلیل مشکلات حرکتی قادر به تغییر وضعیت خود نیستند، بروز می‌کند.این زخم‌ها طی چهار مرحله مختلف پیشرفت می‌کنند و شدت آسیب از مرحله‌ای به مرحله دیگر افزایش می‌یابد. در اینجا، به بررسی انواع زخم بستر و ویژگی‌های هر مرحله خواهیم پرداخت.

مرحله اول : اریتم ( قرمزی ) پوست

در این مرحله، زخم بستر به شکل تغییر رنگ در سطح پوست ظاهر می‌شود. این تغییر رنگ می‌تواند به صورت قرمزی، سفیدی یا تیرگی باشد و ناحیه تحت فشار ممکن است در ابتدا بدون آسیب به نظر برسد. در این مرحله، پوست هنوز سالم است و تنها علامت آن تغییر رنگ است که نشان‌دهنده کاهش جریان خون و فشار بر ناحیه است. درمان به موقع در این مرحله می‌تواند به پیشگیری از پیشرفت زخم و بهبود کامل کمک کند.

مرحله دوم : از بین رفتن پوست

در این مرحله، زخم بستر به بافت‌ پوست نفوذ کرده و‌پوست از بین می رود و به صورت یک زخم باز با قرمزی و التهاب که معمولا با تاول ظاهر می‌ شود. آسیب دیدن پوست باعث افزایش درد و حساسیت در ناحیه می‌شود. درمان در این مرحله نیازمند توجه بیشتری است تا از گسترش آسیب جلوگیری شود و زخم به سطح عمیق‌تری نرسد. که بیشترین درد زخم بستر در این مرحله هست و با در صورت برخورد به سطح زخم ، خونریزی می دهد.

مرحله سوم : نفوذ به چربی زیر پوست

در مرحله سوم، زخم بستر به زیر پوست نفوذ کرده و ناحیه چربی زیر پوست را در برمیگیرد که آسیب بیشتری به بافت‌های عمقی وارد می‌شود. زخم ممکن است به وضوح بافت‌های نکروز ( مرده ) و آسیب‌دیده را نشان دهد و احتمال عفونت افزایش می‌یابد. درمان در این مرحله نیاز به مراقبت‌های ویژه و روش‌های پیشرفته‌تر مانند دبرید یا جراحی و درمان عفونت دارد.

مرحله چهارم: نفوذ به بافت ماهیچه و استخوان

شدیدترین مرحله زخم بستر که به عمق‌های بسیار عمیق نفوذ می‌کند که ماهیچه‌ها، استخوان‌ها و تاندون‌ها را آسیب برساند. زخم‌ها در این مرحله بسیار بزرگ و عمیق هستند و احتمال عفونت شدید سیستمی و سایر عوارض جدی بسیار بالا است. درمان در این مرحله پیچیده و دشوار است و نیازمند مراقبت‌های پزشکی خاص و درمان‌های تخصصی است تا از بروز عوارض شدید جلوگیری شود.

علائم بیماری زخم بستر

تغییر رنگ پوست: اولین نشانه هشدار

زخم بستر نخستین علائم خود را با تغییر رنگ پوست نشان می‌دهد. در مراحل اولیه زخم بستر، پوست ناحیه تحت فشار ممکن است به رنگ قرمز یا صورتی کم‌رنگ تغییر کند. این تغییر رنگ، در مقایسه با قرمزی ناشی از اصطکاک یا تحریک، تفاوت‌های مشخصی دارد. با پیشرفت زخم، پوست به تدریج تیره شده و به رنگ آبی یا بنفش درمی‌آید که نشان‌دهنده آسیب جدی‌تری به بافت‌های زیرین است.

تغییر بافت ( شکل ) پوست: نشانه‌ای از آسیب عمیق‌تر

تغییر بافت پوست نیز می‌تواند نشانه‌ای از وجود زخم بستر باشد و به تشخیص زودهنگام کمک کند. در ناحیه آسیب‌دیده، پوست ممکن است سفت و سخت شده ( احتمال وجود نکروز ) و احساس گرما داشته باشد. علاوه بر این، ناحیه آسیب‌دیده ممکن است نسبت به اطراف خود گرم‌تر یا سردتر باشد و بافت پوست ممکن است نرم و اسفنجی شود. در موارد پیشرفته‌تر، پوست می‌تواند به حالت باز شده و زخم عمیق‌تر شود.

عفونت

عفونت یکی از عوارض جدی زخم بستر است که می‌تواند روند بهبود زخم را به تأخیر بیندازد و عوارض جانبی دیگری به همراه داشته باشد. علائم عفونت شامل تغییر رنگ زخم به رنگ‌های سبز، زرد یا سیاه است. همچنین، ممکن است زخم شامل ترشح هایی به رنگ‌های زرد، سبز یا سفید باشد و زخم بوی بدی داشته باشد.

علت به وجود آمدن زخم بستر

فشار : مهم ترین عامل

این فشار معمولاً در نواحی برجسته استخوانی مانند کمر، لگن ، پس سر ، پهلو ها ، پشت گوش ، پاشنه پا ، باسن و حتی دست ها اتفاق می‌افتد و منجر به کاهش جریان خون در این مناطق می‌شود. وقتی فشار مداوم بر پوست وارد می‌شود، جریان خون به ناحیه تحت فشار کاهش می‌یابد و این باعث می‌شود که بافت‌های پوست از اکسیژن و مواد مغذی لازم محروم شوند. در نتیجه، سلول‌های پوست آسیب دیده و می‌میرند، که به شکل‌گیری زخم بستر منجر می‌شود.

رطوبت و تعریق ان ناحیه

رطوبت زیاد ناشی از تعریق یا نشت ادرار و مدفوع، اصطکاک و کشش پوست، و وضعیت‌های نامناسب دراز کشیدن یا نشستن. این عامل می‌تواند به آسیب بیشتر بافت‌های پوست کمک کرده و روند پیشرفت زخم را بیشتر کند. به همین دلیل، شناسایی و مدیریت این عوامل به منظور پیشگیری و درمان مؤثر زخم بستر بسیار حیاتی است.

پیشگیری

با رعایت برخی نکات ساده، می‌توان به طور مؤثری از ایجاد زخم بستر پیشگیری کرد. در این مقاله، به بررسی جامع راهکارهای پیشگیری از زخم بستر می‌پردازیم.

تغییر وضعیت بدن

یکی از مهم‌ترین عوامل در پیشگیری از زخم بستر، تغییر وضعیت بدن است. هنگامی که فرد به مدت طولانی در یک وضعیت ثابت قرار می‌گیرد، فشار بر روی یک نقطه خاص از بدن افزایش یافته و خطر ایجاد زخم بستر را به دنبال دارد. بنابراین هر 2 ساعت یکبار، وضعیت بدن فرد را تغییر دهید. این کار باعث می‌شود فشار از روی یک نقطه خاص برداشته شده و خون‌رسانی به پوست بهبود یابد.

استفاده از بالش‌های طبی:

با استفاده از بالش‌های طبی در زیر سر، آرنج، پاشنه و سایر نقاط برجسته بدن، می‌توان فشار را کاهش داده و از ایجاد زخم بستر جلوگیری کرد.

جلوگیری از کشیده شدن پوست:

هنگام تغییر وضعیت بدن، مراقب باشید تا پوست فرد کشیده نشود. کشیده شدن پوست می‌تواند به آن آسیب رسانده و خطر ایجاد زخم را افزایش دهد.

تشک مواج :

استفاده از تشک مواج میتوان از خطر بروز زخم بستر را کاهش داد چون با بالانس کردن نقاط تحت فشار از زخم بستر جلوگیری میکند.

تمیز و خشک نگه داشتن پوست:

پوست را به طور مرتب با آب ولرم و صابون ملایم شسته و به خوبی خشک کنید. از استفاده از مواد شوینده قوی و الکل خودداری کنید.

بررسی روزانه پوست:

هر روز پوست فرد را به دقت بررسی کنید تا هرگونه قرمزی، تورم یا زخم را شناسایی کرده و به سرعت اقدامات لازم را انجام دهید.

تغذیه مناسب

تغذیه سالم و متعادل، نقش مهمی در حفظ سلامت پوست و ترمیم بافت‌های آسیب‌دیده دارد.

مصرف کافی پروتئین:

پروتئین برای ترمیم بافت‌های آسیب‌دیده ضروری است. بنابراین اطمینان حاصل کنید که فرد به اندازه کافی پروتئین مصرف می‌کند.

مصرف ویتامین‌ها و مواد معدنی:

ویتامین‌ها و مواد معدنی مانند ویتامین C و روی برای بهبود زخم و تقویت سیستم ایمنی بدن بسیار مهم هستند.

هیدراتاسیون کافی:

نوشیدن آب به اندازه کافی به حفظ رطوبت پوست و بهبود گردش خون کمک می‌کند.

ترک سیگار:

سیگار کشیدن یکی از عوامل خطر مهم برای ایجاد زخم بستر است. نیکوتین موجود در سیگار باعث کاهش جریان خون شده و توانایی بدن برای ترمیم زخم را کاهش می‌دهد. اگر فرد سیگاری است، تشویق او به ترک سیگار بسیار مهم است. افرادی هم که در معرض دود سیگار قرار دارند نیز در معرض خطر بیشتری برای ایجاد زخم بستر هستند. بنابراین سعی کنید فرد را در محیطی عاری از دود سیگار قرار دهید.

ورزش و تحرک

ورزش و تحرک در بستر ( تخت ) باعث بهبود گردش خون و تقویت عضلات شده و در نتیجه از ایجاد زخم بستر پیشگیری می‌کند. حتی ورزش‌های سبک مانند حرکت دادن مفاصل و انگشتان دست و پا نیز می‌تواند به بهبود گردش خون کمک کند.

درمان

درمان زخم بستر به طور کلی شامل مراحل زیر است:

تخلیه بافت نکروتیک و عفونی:

در صورت وجود بافت مرده (نکروز) و عفونی ، بافت نکروز را از بستر زخم برمیداریم که این کار به روش‌های مختلفی مانند دبریدمان جراحی، آنزیمی یا خودبخودی انجام می‌شود. دبریدمان به پاکسازی زخم از بافت‌های آسیب‌دیده و ایجاد محیطی مناسب برای ترمیم کمک می‌کند.

پانسمان مناسب :

انتخاب پانسمان مناسب برای زخم بستر از اهمیت بالایی برخوردار است. پانسمان باید بتواند رطوبت زخم را کنترل کند، از آن در برابر عفونت محافظت کند و محیطی مرطوب برای ترمیم بافت ایجاد کند. انواع مختلفی از پانسمان‌ها مانند هیدروکلوئید، هیدروژل، فوم و آلژینات برای درمان زخم بستر وجود دارد.

روش های نوین

استفاده از روش های نوین شامل وکیوم تراپی ، ماگوت تراپی ، لایت تراپی ، اوزون تراپی ، پلاسما تراپی و سلول های بنیادی می توانند باعث افزایش خونرسانی به بستر زخم ، کنترل عفونت ، ترمیم و بازسازی زخم کمک کنند.

کنترل عفونت:

عفونت یکی از مهم‌ترین عوارض زخم بستر است و می‌تواند روند بهبودی را به شدت کند کند. برای کنترل عفونت، ممکن است از آنتی‌بیوتیک‌های سیستمیک استفاده شود. همچنین، تمیز نگه داشتن زخم و تعویض مرتب پانسمان به کاهش خطر عفونت کمک می‌کند.

کاهش فشار:

کاهش فشار بر روی ناحیه زخم از مهم‌ترین اقدامات برای درمان زخم بستر است. استفاده از تشک‌های مواج ، تغییر وضعیت بیمار به صورت منظم و استفاده از بالش‌های محافظ می‌تواند به کاهش فشار کمک کند.

تغذیه مناسب:

تغذیه مناسب نقش بسیار مهمی در بهبود زخم بستر دارد. بیمار باید رژیم غذایی حاوی پروتئین کافی، ویتامین‌ها و مواد معدنی دریافت کند تا روند ترمیم بافت تسریع شود.

درمان دارویی:

در برخی موارد، ممکن است از داروهای دیگر مانند داروهای ضد درد، داروهای بهبود دهنده گردش خون و داروهای تقویت‌کننده سیستم ایمنی استفاده شود.